Ymddeoliad Tudor Thomas

Dr Wendy Dossett

Ar ôl treulio 20 mlynedd fel Swyddog Pwnc Astudiaethau Crefyddol CBAC, mae Tudor Thomas yn ymddeol.

Bydd ochenaid o ryddhad i’w glywed gan deuluoedd ei dîm enfawr o brif arholwyr ac arholwyr cynorthwyol. Dim mwy o alwadau ffôn am ‘dim ond swp arall o bapurau’, neu ‘fyddech chi cystal ag edrych ar hwn a rhoi eich barn i mi arno’. Wrth reswm, byddant yn sylweddoli ymhen hir a hwyr y bydd rhaid i’r gwaith gael ei wneud er nad yw Tudor wrth y llyw, ond ni chlywir y geiriau ‘mae Tudor ar y ffôn!’ eto yng nghartrefi’r unigolion hynny sydd wedi ymrwymo i TGAU a Safon Uwch mewn Astudiaethau Crefyddol yng Nghymru a rhannau eraill Gwledydd Prydain.

Mae Tudor wedi bod yn gweithio gyda CBAC ers 20 mlynedd a minnau wedi gweithio gyda Tudor am 19 o’r rheiny, a byddaf yn colli ei alwadau ffôn. Dyna’r mathau o alwadau ffôn lle mae’n rhaid i chi dderbyn bod beth bynnag rydych yn ei wneud ar y pryd yn gorfod aros; waeth i chi dynnu’ch esgidiau, eistedd yn ôl yn eich cadair, rhoi eich traed i fyny ar y ddesg a mwynhau. Mae Tudor yn berson sydd â diddordeb mewn pobl, ac roedd y nodwedd hon yn amlwg ym mhopeth a wnaeth gyda CBAC. Roedd yn adnabod pawb, ac yn gwybod rhywbeth am bawb. Er fy mod yn argyhoeddedig bod cyrsiau CBAC yn boblogaidd yn Lloegr yn ogystal â Chymru yn bennaf oherwydd eu hansawdd a’u trylwyredd, rwy’n grediniol hefyd fod personoliaeth ddymunol Tudor wedi cyfrannu’n aruthrol at eu poblogrwydd. Roedd athrawon yn aml yn synnu bod y Swyddog Pwnc, nid yn unig yn awyddus i siarad â hwy’n bersonol, ond ei fod hefyd yn rhoi o’i amser i wneud hynny. Roedd yn gwneud hynny, nid yn unig oherwydd ei fod yn berson hwyliog, ond oherwydd iddo fod yn athro ei hun (yn Ysgol Gyfun Brenin Harri’r 8fed yn y Fenni ac mewn ysgol yn Daventry). Roedd yn ymwybodol iawn o’r heriau sy’n wynebu athrawon o ganlyniad i newidiadau systemig cyson. Roedd yn ymwybodol hefyd o’r anawsterau sy’n wynebu disgyblion, ac roedd yr ymadrodd ‘rhoi mantais yr amheuaeth i’r ymgeisydd’ yn fantra ganddo. Yn aml iawn, mewn trafodaethau gosod papurau arholiad, byddai’n siarad o blaid ymgeiswyr a fyddai’n debygol o sgorio ar ben isaf y raddfa, er mwyn i’r cwestiynau fod mor hygyrch â phosib. Mae’n iawn fod Byrddau Arholiadau Cyhoeddus yn cael eu hystyried fel y rhai sy’n gwarchod y safonau uchaf o ran cyrhaeddiad mewn addysg uwchradd. Ond o ystyried addysg yn rhyddfreiniol yn nhraddodiad Paulo Freire, roedd Tudor o’r farn na ddylai llwyddiant y rhai mwyaf galluog fod ar draul y rhai llai academaidd. Mae’n siŵr mai’r ymrwymiad naturiol hwn i’r rhai sy’n cael trafferth a arweiniodd ato gael cyfrifoldeb am Lefel Mynediad CBAC, a chael ei benodi’n Brif Reolwr ar gyfer Mynediad ac Ystyriaeth Arbennig.  Arweiniodd hefyd at gyfeillgarwch diolchgar y rhai ohonom oedd yn cydweithio ag ef, ac sydd hefyd wedi wynebu materion personol anochel ar hyd y ffordd.

Cynyddodd proffil Astudiaethau Crefyddol TGAU a Safon Uwch yn sylweddol dan ofal Tudor. Goruchwyliodd newidiadau seismig yn natblygiad y Cwrs Byr TGAU a dyfodiad Cwricwlwm 2000. Yn 1995, pan ymunodd Tudor â’r Bwrdd, roedd tua 5,000 o ymgeiswyr ar gyfer TGAU, a thua 500 ar gyfer y Safon Uwch. Eleni roedd 102,367 yn sefyll arholiad Cwrs Byr TGAU, a 6273 yn sefyll arholiad y cwrs Safon Uwch llawn. Roedd dros 11,000 o ymgeiswyr ar gyfer yr UG. Yn ogystal â’r cynnydd yn y niferoedd, gwelwyd cynnydd sylweddol mewn parch at y pwnc, a chyflawnwyd llawer iawn o ran gwella adnoddau i ymgeiswyr cyfrwng Cymraeg. Roedd Cwrs Byr CBAC yn llwyddiant aruthrol yn ei rinwedd ei hun, ond rhoddodd hefyd hwb i’r Safon Uwch. Rhaid talu teyrnged am lwyddiant pob un o’r cyrsiau hyn hefyd, wrth gwrs, i’r tîm arholi sy’n gyfrifol am y manylebau, a Tudor oedd yn gyfrifol am gynnull y bobl orau i gyflawni’r gwaith hwnnw. Cyfrannodd rhai o addysgwyr, athrawon ac academyddion mwyaf adnabyddus y DU eu harbenigedd, a darparodd Tudor yr adnoddau i hwyluso’r gwaith. Ymrwymiad Tudor ei hun i bwnc Astudiaethau Crefyddol oedd yn flaenllaw i’r datblygiad hwn. Rhag ofn bod rhywun heb sylwi, Cymro yw Tudor. Rhowch fwy nag ychydig o funudau iddo, a bydd yn dechrau canu clodydd Anghydffurfiaeth Cymru, swyddogaeth capeli (ac eglwysi) yng nghymunedau Cymru, yn y maes addysg a gwella sefyllfa’r tlodion. Dyna ei wreiddiau, ond mae hefyd wedi ymrwymo i werthoedd rwy’n eu cysylltu â gorwelion byd-eang ein pwnc; meddwl yn feirniadol, chwilfrydedd, datblygu goddefgarwch ac empathi, herio stereoteipiau, mynegi gwirionedd i roi grym. Rydym yn ffodus iddo fod yn eiriol o blaid ein pwnc am yr 20 mlynedd diwethaf. Fel cannoedd o athrawon yng Nghymru a thu hwnt, byddaf yn colli geiriau DPP cyfarwydd Tudor Thomas – ond mae’r dyddiau hynny wedi mynd heibio bellach. Nid yw’r amgylchedd newydd, er ei holl fanteision (rwy’n obeithiol bod rhai’n bodoli!), mor ffafriol o ddull Tudor o weithio, roedd bob amser yn cydweithio wyneb yn wyneb ag athrawon, yn ystyried y Bwrdd fel gwas i’r ymgeiswyr ac addysg. Bydd dulliau newydd a chyffrous o oroesi hynny’n cael eu datblygu, ac eisoes yn cael eu datblygu, gan olynyddion galluog Tudor, sef Andrew Pearce (Safon Uwch) a Lynda Maddock (TGAU), ond mewn sawl ffordd, mae’n ddiwedd cyfnod.

Rwy’n gwybod y bydd ymgeiswyr, athrawon, arholwyr, hyfforddwyr athrawon, darllenwyr Newyddion AG ac unrhyw un sydd â diddordeb mewn Addysg Grefyddol / Astudiaethau Crefyddol yn ymuno â mi i ddiolch i Tudor am bopeth a wnaeth dros ein pwnc yng Nghymru a thu hwnt, ac i ddymuno iddo ef (a Janet, sydd hefyd yn ymddeol) ymddeoliad hapus a haeddiannol iawn.

Download ‘and this is Tudor.doc’